nr 8/2006

Mowie ojczystej zagrażają sami Polacy

Dodano: 31 styczeń 2004 r.

Z dr. Jarosławem Liberkiem, frazeologiem i specjalistą w zakresie kultury komunikacji językowej, rozmawia Michał Gryczyński
Powiada się czasem, że dla każdego pokolenia mowa ojczysta ma nieco inne znaczenie. Czy podziela Pan ten pogląd i na czym owa odmienność polega?

— W dawnych czasach decydujący wpływ na kształtowanie się stosunku Polaków do języka ojczystego miały takie czynniki, jak: sytuacja polityczna i gospodarcza, działalność prowadzona przez Kościół, ogólny stan kultury, stan edukacji, istnienie elity humanistycznej. Współcześnie rola większości tych czynników, z wyjątkiem pierwszego, znacznie osłabła. Dzisiejsze pokolenia, szczególnie te najmłodsze, język traktują głównie przedmiotowo, czyli jako narzędzie komunikacji, nie dostrzegając w nim wartości duchowych.


dr Jarosław Liberek
W powszechnym przekonaniu mowa ojczysta pozwala na przechowanie nie tylko pamięci i dziejów, ale również ducha narodu. Czy z tego, co Pan mówi, można wysnuć wniosek, że współczesna polszczyzna nie jest już nośnikiem wartości duchowych?

— Nie ulega wątpliwości, że współczesna polszczyzna przechowuje wartości duchowe przekazane nam przez przodków. Problemem jest jednak to, ilu Polaków potrafi owe wartości zauważyć, odczytać i docenić. Jak wiadomo, zdolni są do tego tylko ludzie o wysokiej kulturze, zakorzenieni w obyczajach i rodzimym piśmiennictwie, a jednocześnie umiejący swobodnie mówić. Przeciętny Kowalski, zdominowany przez pseudokulturę marketu i hamburgera, jest zazwyczaj głuchy na własny język.

Jakie są aktualnie najpoważniejsze zagrożenia dla naszego języka ojczystego?

— Wbrew temu, co sądzą niektórzy, największym niebezpieczeństwem nie jest dla polszczyzny jakikolwiek system obcy. Ojczystej mowie zagrażają sami Polacy, a mówiąc dokładnie, zmiany w ich świadomości, które zostały wywołane ogólnymi przekształceniami w kulturze i sprawiły, że większość rodaków nie poczuwa się do jakichkolwiek obowiązków wobec języka. Do bardzo negatywnych zjawisk należy zaliczyć spadek autorytetu Kościoła, który przez wieki był ostoją słowa prawdziwego i pięknego. Wielkim złem jest ponadto obniżenie poziomu edukacji językowej, osłabienie rangi literatury jako fundamentu normy wzorcowej, mocne skomercjalizowanie środków masowego przekazu i brak wewnętrznie spójnej elity, potrafiącej szerzyć pozytywne wzorce. Niestety, ci, którzy powinni być solą ziemi, mówią często jak troglodyci językowi, stąd jedyne wzorce, jakie upowszechniają, wiążą się raczej z "kulturą" poprawności politycznej niż z kulturą języka.

Na ile dostrzegalnym zjawiskiem staje się tendencja odchodzenia przez obecne pokolenie Polaków od własnego języka? Czy podobny fenomen można zaobserwować również wśród innych narodów integrujących się w ramach Unii Europejskiej?

— Niektóre z nowo przyjętych do UE narodów to społeczności zaledwie kilkumilionowe. Trudno stwierdzić, czy pojawia się w nich niebezpieczeństwo odchodzenia od języka ojczystego. Polacy są blisko czterdziestomilionową grupą, mają więc w naturalny sposób pozycję wyjątkową. Mimo wyraźnego obniżenia się poziomu kultury języka, na razie nie obserwuje się radykalnego porzucania mowy ojców. Można jedynie zauważyć niebezpieczne symptomy tego zjawiska. Czy mogą się one przekształcić w trwałą tendencję i — co najważniejsze — kiedy to ewentualnie nastąpi? Oczywiście, mogą! Jeśli zaś chodzi o czas, to dokładnej daty nie potrafię, rzecz jasna, podać. Wszystkie znaki na ziemi wskazują jednak, że dojdzie do tego wtedy, gdy: wymrze pokolenie wychowane na Prusie i Żeromskim; dominujący wpływ na życie społeczne uzyska "elyta troglodytów językowych"; w dorosłe życie wejdzie pokolenie, które nie miało szansy, by zapoznać się w szkole z budową języka i jego pięknem; Polacy opanują przynajmniej jeden język obcy, oczywiście w stopniu większym, niż ten umożliwiający zmywanie naczyń w londyńskim barze; polskie dzieci rozkochają się całkowicie w błyskotkach cywilizacyjnych, podsuwanych im usłużnie przez kochających rodziców. Obym był fałszywym prorokiem.

Dr Jarosław Liberek z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu jest kierownikiem Telefonicznej Poradni Językowej UAM oraz sekretarzem Oddziału Poznańskiego Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego.

Tagi: nauka
Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

Polecamy

Kolorowanka o Eucharystii, która wyjaśnia Mszę Świętą, odwołując się do codziennego życia...

9,90 zł

Ta książeczka pragnie opowiedzieć najmłodszym o pięknie i znaczeniu Eucharystii....

11,20 zł

W tej książce czytelnik znajdzie 365 krótkich opowiadań. Jedna taka historia na dzień to...

39,90 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Mocne świadectwo Katarzyny ukazuje, jak łatwo człowiek może oderwać się od Boga, licząc...

23,00 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

św. Jan Bosko

Z typowej, niektórzy powiedzą banalnej, biografii Świętego Lodovico Gasparini (reżyseria...

4,99 zł

Otoczony gromadą chłopców któregoś dnia ksiądz Bosko zapytał jednego z nich: "Co jest...

12,60 zł

Kalendarz kieszonkowy składa się z dwóch części: terminarza oraz modlitewnika, w którym...

9,90 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

„Wspomnienia Oratorium” św. Jana Bosko są jedną z najbardziej osobistych, być może...

25,00 zł

Książka ta nie jest biografią Księdza Bosko, lecz zbiorem faktów i wyjątkowych dokumentów...

35,00 zł

książka

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

11,80 zł

Bohaterowie tomiku ciągle się czegoś uczą. Czasami przypominają sobie, że mają serce,...

12,90 zł

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

13,90 zł

Rozważania drogi krzyżowej dla zabieganych, niecierpliwych i szukających pokoju serca

14,90 zł

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

W książce "Bohaterska Piątka", którą ponownie oddajemy w ręce czytelników, ks. Leon...

19,90 zł

opowiadania dla ducha

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

11,80 zł

Bruno Ferrero próbuje dowieść, że chrześcijaństwo jest najprostszą droga do prawdy, a...

18,00 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

11,80 zł

Kolejna pozycja z serii ilustrowanych książek autorstwa B. Ferrero, zawierająca małe...

11,80 zł

Książeczka opowiada dzieciom o Bogu. Razem z krótkimi historyjkami jest w niej zawarte...

8,40 zł

Na książeczkę tę składają się małe opowieści oraz kilka refleksji. Jest to coś w rodzaju...

11,80 zł

Nikodem - ciuchy dla wiary

Koło rybackie - torba. Projekt inspirowany słowami Ewangelii wg. św. Mateusza. Chrystus...

25 zł

Skarpety kościołowe to idealna propozycja dla eleganckich Panów uczęszczających na...

15,00 zł

Nasz fartuch to absolutny "must have" w kuchni każdej porządnej i nieporządnej pani domu...

65,00 zł

Pochwalony - torba. Szara, elegancka, duża i pakowna torba. Kolejny produkt z serii...

39,00

Koszulka inspirowana uzdrowieniem niewidomych pod Jerychem. Jezus dotknął ich oczu, a...

59,00 zł

Żywienie zbiorowe - koszulka damska. Projekt inspirowany motywem biblijnym mówiącym o...

55 zł