Mroczne oblicze reformacji

recenzja książki

Dodano: 27 wrzesień 2017 r.

To, co może najbardziej szokować w książce, szczególnie tych, którzy znają cukierkowy obraz Lutra-męczennika w walce o dobro Kościoła, to cytaty z jego listów prywatnych oraz publicznych, fragmenty z jego pism.

Czy kogoś dziwią jeszcze może stwierdzenia, że reformacja była lekarstwem dla Kościoła katolickiego w latach jego najgorszego upadku, tj. XVI wieku, że przyniosła wyzwolenie i powrót do korzeni? Czy może jeszcze zaskakuje fakt, że na ostatniej serii znaczków pocztowych wydanych w Watykanie pojawia się wizerunek Marcina Lutra, a o nim samym mówi się, że chciał uzdrowić sytuację w Kościele? Mnie jeszcze zadziwia, a właściwie czuję się tym faktem wzburzony. I chyba nie tylko ja, na szczęście. Paweł Lisicki, znany redaktor m.in. tygodnika „Do Rzeczy”, w swojej najnowszej książce Luter. Ciemna strona rewolucji, wydanej nakładem Wydawnictwa Fronda, przedstawia przebieg rewolty, jaka wybuchła w Niemczech w XVI wieku z inicjatywy mnicha augustiańskiego z Wittenbergi – Marcina Lutra.

Znam wcześniejsze książki Pawła Lisickiego, jak Kto zabił Jezusa? oraz Tajemnica Marii Magdaleny, a także sposób pisania autora. Śmiało mogę je nazwać „rozprawami”, gdyż bazują na ogromnym materiale źródłowym, pismach i opracowaniach zagranicznych komentatorów i badaczy w dziedzinie historii oraz teologii. Zatem i Luter. Ciemna strona rewolucji powinien wpisać się w ten sam styl. Książka nie jest do końca szczegółową biografią samego reformatora, który ostatnio przedstawiany jest niczym bohater z historii Kościoła, lecz raczej opisem przebiegu rewolucji protestanckiej i próbą zrekonstruowania na podstawie obfitego materiału historycznego samych poglądów Lutra na Kościół. Autor przedstawia kolejno życie byłego mnicha augustiańskiego do 1517 roku, w tym m.in. zdobycie stopnia doktora teologii, jego poglądy przed wystąpieniem w Wittenberdze, a także ewolucję, jaką przeszedł uczony mnich w kierunku odrzucenia Kościoła, roli dobrych uczynków, niektórych sakramentów oraz Tradycji apostolskiej.

To, co może najbardziej szokować w książce, szczególnie tych, którzy znają cukierkowy obraz Lutra-męczennika w walce o dobro Kościoła, to cytaty z jego listów prywatnych oraz publicznych, fragmenty z jego pism i broszur drukowanych po 1517 roku w całej Rzeszy Niemieckiej. Ojciec współczesnego języka niemieckiego, jak to się zwykle o nim mówi, nie krył się nigdy ze swoją nienawiścią i zawiścią do Kościoła Katolickiego, o czym od 1522 roku mówił i pisał otwarcie i bez ogródek. Już sam język mnicha, jego wulgarność oraz zajadłość są godne uwagi, a Paweł Lisicki przytacza dosyć pokaźne fragmenty z listów Lutra. I chociażby właśnie obecność tych licznych cytatów sprawia, że książka jest warta uwagi i przeczytania.

Drugą rzeczą, która w książce jest istotna, to szczegółowa analiza sytuacji w Rzeszy i samym Kościele rzymskim w XVI wieku, liczne interwencje teologów i największych umysłów tamtych czasów, ludzi, którzy próbowali z Lutrem prowadzić akademickie debaty, aby zachować jedność Kościoła. Jednakże z bogatej korespondencji z tamtych lat, broszur i rycin propagandowych, wyłania się obraz reformatora jako człowieka całkowicie przekonanego o swoich poglądach, ale przede wszystkim o chęci oderwania Niemiec od Kościoła. Luter, co wykazuje dobitnie Lisicki nie tylko na podstawie komentarzy katolickich teologów, ale także protestanckich badaczy, był w pełni świadom swoich posunięć oraz prowadzonej polityki nakłaniania do schizmy władców niemieckich. Autor książki wskazuje również na niezwykle delikatną rzecz, a mianowicie, że o powodzeniu rewolucji protestanckiej zaważyły: słabość papieża Leona X i jego następców, rzymska polityka wobec cesarzy niemieckich, a także zwykła opieszałość władców, którzy upatrywali własnych korzyści we współpracy z protestantami.

Paweł Lisicki, w swoim unikatowym stylu, opisuje też nastroje społeczne panujące w Rzeszy na początku XVI wieku, dotyczące chęci powrotu do korzeni również narodowych, w tym także odnoszących się do germańskości oraz „dziedzictwa germańskiego” Niemców. Warto przyjrzeć się tej argumentacji, aby lepiej zrozumieć to, na co zwracają uwagę protestanci w dialogu z katolikami. Warto zapoznać się z bazą pojęciową, aby lepiej przyswoić sobie wyobrażenia drugiej strony, równie zaangażowanej w dialog ekumeniczny. Przede wszystkim zaś ta książka pozwala zrozumieć to, co w licznych świadectwach nawróceń o swoich zmaganiach przed konwersją na katolicyzm podkreślają protestanci różnych konfesji, jak np. Ulf i Birgitta Ekmanowie, wspominający o tym, że dla nich Kościół Katolicki nie przystawał do kultury Północnej Europy.

Niezwykle cenna jest także opinia o skutkach reformacji, czyli tzw. owocach duchowych i moralnych w Europie. Osobiście stwierdzam, że to rzecz niebywała, że współcześnie mówi się o „wartościach”, „pozytywnych aspektach” rewolucji protestanckiej, podkreśla się zasługi reformatora oraz powtarza się bez końca (co czyni nawet papież w niektórych wywiadach), czego to Kościół Katolicki nie nauczył się dzięki wystąpieniu Lutra. Paweł Lisicki wskazuje dosyć dobitnie, iż przybicie 95 tez do wrót kościoła w Wittenberdze nie było początkiem, zaś sam proces dojrzewał w Lutrze i jego zwolennikach na ziemi niemieckiej już wcześniej. Samo przybicie kartki dnia 31 października 1517 roku do kościelnych bram było kolejnym etapem pragnienia uwolnienia się z „więzów” łacińskości. Redaktor „Do Rzeczy”, śledząc rozwój reformacji w samym Cesarstwie Rzymskim Narodu Niemieckiego, rozprawia się z kolejnymi stereotypami, głęboko zakorzenionymi we współczesnym społeczeństwie, a mówiąc ściślej wśród katolików. A do takich „przesądów” należą m.in. pogląd, iż reformacja jest powrotem do korzeni chrześcijaństwa, że jest walką o prawdę, która została zatajona przez opieszały kler rzymski, że Marcin Luter wcale nie pragnął schizmy, że sam wykazywał się głęboką pobożnością, zaś wojny wybuchłe na tle reformacji to niezamierzony rezultat dobrych pragnień reformatora. Przeczą temu liczne pisma autorstwa Lutra.

To, co przykuło moją uwagę, to analiza Pawła Lisickiego odnośnie poglądów Lutra na Boga oraz Jego rolę w historii ludzkości. Jest to niezwykle cenna opinia, zważywszy na pewnego rodzaju paralele z poglądami np. występującymi w Koranie. Patrząc także na pojawiające się w XVII wieku spojrzenia na wielkiego nieobecnego historii, jak zwykło się nazywać czasem Boga, nie trudno już wywnioskować, skąd późniejsze, szeroko rozpowszechnione i głęboko zakorzenione opinie o ślepym zegarmistrzu, dlaczego pojawił się deizm czy ateizm. Jeśli Bóg jest nieobecny, to nie ma różnicy w tym, czy w Niego wierzymy, czy tez uznajemy, że Go po prostu nie ma. I taką sytuację obserwujemy na Zachodzie, co jest znamienne przy podjęciu próby oceny dalekosiężnych skutków reformacji.

Zachęcam do przeczytania książki. Dla mnie jako germanisty i mediewisty lektura książki była niezwykle pomocna w przypomnieniu sobie oraz utrwaleniu wiadomości o ojcu współczesnego języka niemieckiego, o tym bohaterze narodowym, tak często wspominanym w literaturze niemieckiej. Miałem jeszcze tę przyjemność, iż niektóre źródła, na które powołuje się autor, znałem i czytałem w oryginale, a teraz przeczytałem w języku polskim, co robiło nierzadko na mnie piorunujące wrażenie. Niezwykły styl pisania Pawła Lisickiego, zdecydowanie lżejszy niż w poprzednich książkach, zwłaszcza tzw. trylogii o początkach chrześcijaństwa (Kto zabił Jezusa?, Tajemnica Marii Magdaleny oraz Czy Jezus jest Bogiem?), sprawia, że książkę czyta się w napięciu do samego końca. Liczne przytoczenia wypowiedzi Lutra, również relacji naocznych świadków, a także zamieszczone w książce ryciny z tamtych czasów dają całkiem spójny i jasny obraz reformacji, jej genezy oraz przebiegu. W ostatnich dwóch rozdziałach autor dzieli się także spostrzeżeniami o owocach rewolty oraz perspektywą na przyszłość, która nie jest nader optymistyczna. Ale prawda nie zawsze taka musi być.

Paweł Lisicki, Luter. Ciemna strona rewolucji, Wydawnictwo Fronda, Warszawa 2017.

Reklama

Dodaj nową odpowiedź

Image CAPTCHA
Sklep

Polecamy

Zbiór 133 ćwiczeń teatralnych, które w wielu sytuacjach mogą służyć także jako ćwiczenia...

10,90 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

Mocne świadectwo Katarzyny ukazuje, jak łatwo człowiek może oderwać się od Boga, licząc...

23,00 zł

Ta książeczka pragnie opowiedzieć najmłodszym o pięknie i znaczeniu Eucharystii....

11,20 zł

Kolorowanka o Eucharystii, która wyjaśnia Mszę Świętą, odwołując się do codziennego życia...

9,90 zł

Kalendarz kieszonkowy składa się z dwóch części: terminarza oraz modlitewnika, w którym...

9,90 zł

św. Jan Bosko

Nowe, przeredagowane wydanie książki "Spełniony sen" w twardej oprawie.

21,80 zł

Dzieje św. Jana Bosko w pigułce ‒ tak można opisać tę bardzo syntetyczną biografię...

24,90 zł

Kalendarz kieszonkowy składa się z dwóch części: terminarza oraz modlitewnika, w którym...

9,90 zł

Z typowej, niektórzy powiedzą banalnej, biografii Świętego Lodovico Gasparini (reżyseria...

4,99 zł

Otoczony gromadą chłopców któregoś dnia ksiądz Bosko zapytał jednego z nich: "Co jest...

12,60 zł

Ksiądz Bosko na polecenie papieża Piusa IX, spisał dzieje pierwszych 40 lat swego życia....

11,88 zł

książka

Ta książka spokojnie idzie pod prąd, sugerując proste i dostępne dla wszystkich sposoby...

18,00 zł

Powieść dla wszystkich tych, którzy nie stracili jeszcze wiary w uzdrawiającą moc miłości...

7,00 zł

W tej książce czytelnik znajdzie 365 krótkich opowiadań. Jedna taka historia na dzień to...

39,90 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

11,80 zł

Masz wątpliwości co do swojego uczucia? Nie wiesz, czy to miłość, czy przelotne...

17,60 zł

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

11,80 zł

opowiadania dla ducha

Z serii ilustrowanych książek zawierających małe opowieści oraz refleksje i sentencje....

11,80 zł

Ta książeczka pragnie opowiedzieć najmłodszym o pięknie i znaczeniu Eucharystii....

11,20 zł

W tej książce czytelnik znajdzie 365 krótkich opowiadań. Jedna taka historia na dzień to...

39,90 zł

Opowieści Bruno Ferrero w serii ilustrowanych książek skłaniających do refleksji. Jest to...

11,80 zł

Książeczka zawiera krótkie opowiadania dla ducha i kilka myśli - maleńkie pigułki...

11,80 zł

«Credo (Wierzę, Wyznanie wiary)» stanowi jedno z największych wyzwań dla katechetów i...

11,20 zł

Nikodem - ciuchy dla wiary

Skarpety kościołowe to idealna propozycja dla eleganckich Panów uczęszczających na...

15,00 zł

Ciemna dolina - koszulka damska. Koszulka inspirowana fragmentem Psalmu 23. Trudno szukać...

55 zł

Koszulka inspirowana uzdrowieniem niewidomych pod Jerychem. Jezus dotknął ich oczu, a...

59,00 zł

Pochwalony - torba. Szara, elegancka, duża i pakowna torba. Kolejny produkt z serii...

39,00

Koło rybackie to projekt inspirowany słowami Ewangelii wg. św. Mateusza. Chrystus...

55 zł

Czapka "Pochwalony!" w kultowym kroju - truckerka. Siateczka zapewnia doskonałą...

39 zł